Lütfen bekleyin..

UBEYD BAŞ

DÜNYA GAZETECİLER GÜNÜ

22 Ekim 2015, 16:38 - Okunma: 2581

21 Ekim 1860 tarihinde Agâh Efendi ve İbrahim Şinasi ilk özel fikir gazetesi Tercüman-ı Ahval Gazetesi'ni çıkarmaya başlayınca bu tarih sonradan Dünya Gazeteciler Günü olarak kutlanmaya başlandı.

Bana garip gelen Osmanlı’nın ilk özel siyasi gazetesinin dünya açısından ne önemi olabilir ki bugün Dünya Gazeteciler Günü olarak kutlansın.

Aslında tarih 1795 yılında Bulletin de Nouvelles adıyla Fransızlar tarafından çıkarılan gazeteyi Türkçe değil diye ilk saymadı diyelim, 1828’de çıkarılan Vakayi-i Mısriye’yi de safi Türkçe olmayıp Türkçe-Arapça olduğu için saymadı, İstanbul’da yayınlanan ilk Türkçe gazete Takvim-i Vekayi’yi  resmi nitelikli olduğu için es geçti, 1840’ta İngiliz asıllı William N.Churchill tarafından Ceride-i Havadis de elin gavuru tarafından çıkarılmıştı.

Bugünün önem ve ehemmiyetinden hareketle merak ettim ilk gazete ne zaman nerde nasıldı. Eskiden hepimizin evlerinde bulunan Ana Britanica, Meydan Larus (nasıl yazıldığını da unuttum) gibi ansiklopedilerin yeni versiyonu Wikipedia’dan bakınca dünya tarihinde ilk gazetenin MÖ 59 yılında 2 bin adet olarak çıkarıldığı sanılan ActaDiurna isimli yayın olduğunu öğrendim. 

ActaDiurna taş veya metal levhalar üzerine kazınan bir gazetedir. MÖ 59 dense de aslında ilk kayıtlarına MÖ 131’de Roma Cumhuriyeti döneminde rastlanır.

ActaDiurna’nın içeriğine gelince bugünkünden çok da farklı değilmiş.

İçeriğinde yasal mevzular, mahkemeler, sonrasında resmi haberler, duyurular, önemli doğum, ölüm ve evlilikler yer alırmış.

Levhalar kamusal alanlara asılır ve birkaç gün sonra indirilirmiş. Kimi zaman da bunlar katipler tarafından çoğaltılıp eyalet valilerine gönderilmiş.

Sonraki dönemlerde sarayın bültenine dönmüş kraliyet ve senatörlük kararlarının ilan mecrası olarak kullanılmış.

Kısaca Acta kayıtları denilen bu yayınların askeri, kentsel, ve yasal haberleri içeren formları da çıkmaya başlamış.

Roma imparatorluğu makamı İstanbul’a o gün ki adıyla Konstantinapol’e taşınınca Acta kayıtlarının yayımlanmasına son verilmiş.

Yasaklanmış mı dersiniz bilmiyorum ama ilk gazete ilk darbesini bu topraklarda almış ve gazetecilik o darbeleri almaya devam ediyor.

Kimi kaynaklar dünyanın ilk gazetesinin TchingPao’dur diyor ama belki de kâğıdı icat eden Çinliler olduğu içindir. ActaDiurna “Günlük Olaylar” TchingPao ise “Başkent Haberleri” anlamına geliyormuş.

Venedik Hükümeti’nin 16. Yüzyılda çıkardığı Notizie Şeritte “Yazılı Haberler” 1663 yılında İngiltere’de çıkan “The Intel Ligencer” ilk gazetelerden sayılabilecek diğer yayınlardır.

Şimdi gelelim 21 Ekim 1860’da kurulan ve kurulduğu tarih Dünya Gazeteciler Günü kabul edilen (bizden başka kabul eden var mı ki sanmıyorum) Tercuman-ı Ahval’e.

Agah Efendi ve Şinasi tarafından çıkarılan gazete başlarda sadece Pazar günleri çıkmaya başlamış 1861’e gelindiğinde 25. Sayısından sonra haftada 3 gün çıkmaya başlamış daha sonra Çıkan CerideiHavadis’le rekabet edebilmek için yayını haftada 5 güne çıkarmış.

Gazetede Ahmed Vefik Paşa, Ziya Paşa ve Refik Bey'in Osmanlı toplumunun geri kalma sebepleri ve memleketin ahvalini tartıştığı yazıları da yayınlanmaktadır.

Edebi eserlerin de yayınlandığı gazetede Türk edebiyat tarihinde ilk Türkçe oyun kabul edilen Şinasi’nin Şair Evlenmesi de bir dizi halinde yayınlanmıştır.

1861’de Ziya Paşanın yazdığı sanılan ve eğitim sistemine sert eleştiriler barındıran bir yazı gazeteye iki haftalık kapatma cezasına mal olur ki bu da Türk basınında ilk yayın durdurma cezasıdır. İlk sansürdür.

Gazete belirli şartlara dâhilinde iki hafta yasağın ardından sonra yeniden yayınlanır.

Tercüman-ı Ahval 11 Mart 1866'da 729. sayısından sonra yayınına son verir.

Tanzimat Dönemi aydınlarının görüşlerini paylaştıkları gazetenin ilk sayısındaki Şinasi’nin meşhur mukaddimesini okumanızı tavsiye ederim.

“Mâdam ki bir hey’et-i ictimaiyede (sosyal toplulukta) yaşayan halk bunca vezaif-i kanuniye ile mükelleftir (kanuna ait vazifeler ile yükümlüdür), elbette kalen ve kalemen (sözle ve kalemle, sözle ve yazı ile) kendi vatanının menafiine (yararına) dair beyan-ı efkâr etmeği ( fikirlerini açıklamayı) cümle-i hukuk-ı müktesebesindenaddeyler (kazanılmış hakları arasında görür).

Eğer şu müddeaya (iddiaya) bir sened-i müsbit (ispatlama belgesi) aranılacak olsa, maarif (eğitim) kuvveti ile zihni açılmış olan milel-i mütemeddinenin (medenî milletlerin) yalnız politika gazetelerini göstermek kifayet edebilir (yetebilir).

Değil mi Tanrı’nın ihsânıakl-ü kalb-ü lisan,

Bu lûtfu etmelidir fikr-ü şükr-ü zikr insan”

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
11 gün önce
54 gün önce
61 gün önce
62 gün önce
68 gün önce
82 gün önce
87 gün önce
103 gün önce
116 gün önce
132 gün önce
135 gün önce
159 gün önce
163 gün önce
165 gün önce
167 gün önce
184 gün önce
186 gün önce
188 gün önce
201 gün önce
211 gün önce
214 gün önce
223 gün önce
247 gün önce
249 gün önce
289 gün önce
292 gün önce
303 gün önce
303 gün önce
303 gün önce
310 gün önce
319 gün önce
328 gün önce
345 gün önce
352 gün önce
359 gün önce
361 gün önce
368 gün önce
386 gün önce
438 gün önce
451 gün önce
480 gün önce
489 gün önce
503 gün önce
513 gün önce
515 gün önce
534 gün önce
570 gün önce
573 gün önce
578 gün önce
585 gün önce
608 gün önce
613 gün önce
622 gün önce
629 gün önce
631 gün önce
650 gün önce
729 gün önce
737 gün önce
748 gün önce
758 gün önce
816 gün önce
842 gün önce
853 gün önce
881 gün önce
891 gün önce
900 gün önce
912 gün önce
914 gün önce
920 gün önce
993 gün önce
999 gün önce
1005 gün önce
1010 gün önce
1047 gün önce
1052 gün önce
1056 gün önce
1061 gün önce
1063 gün önce
1068 gün önce
1087 gün önce
1091 gün önce
1101 gün önce
1108 gün önce
1173 gün önce
1175 gün önce
1189 gün önce
1192 gün önce
1199 gün önce
1231 gün önce
1234 gün önce
1235 gün önce
1259 gün önce
1278 gün önce
1285 gün önce
1306 gün önce
1307 gün önce
1320 gün önce
1328 gün önce
BELEDİYE ÇALIŞMALARINDAN MEMNUN MUSUNUZ?

sanalbasin.com üyesidir

bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=