Lütfen bekleyin..

SEDAT ERİŞ

BATMANLI AĞALAR, ŞEYHLER - 2

26 Aralık 2016, 17:17 - Okunma: 1285

Uzun yıllardan beri bölgede güç merkezi sayılan ağalar ve şeyhlerin toplumsal algısı ve insanların kabulünde güç merkezi olmaları olgusu yatmaktadır.

Bu güç ağalık denen sistemde kaba güç, yani insan sayısının çokluğu, şeylikte ise toplum üzerindeki derin etki anlayış kabul görmekteydi.

Ağalıkta mensubiyet şeyhlikte ise müritlik temel iki kavram olarak öne çıkar.

Cumhuriyet döneminden itibaren çekinilen ve korkulan bu iki güç merkezine 1970 yılların siyasal ve toplumsal değişimden sonra tepki daha sonraları öfkeye dönüşmüştü.

Günümüzde şu gerçeği söylemek de doğrudur;

Bölgede aşiret mensupluğu veya aidiyet duygusu ile müritlik olgusunun dışında kalan geniş halk yığınlarının bu iki güç merkezini içten bir duyguyla sevmediği ama bu iki güç merkeziyle iyi geçinmek duygusuyla hareket ettiği bilinmekte.

Uzun yıllar devletin yetkilileri bu iki güç merkeziyle bölge halkını kontrol altında tutmuştu.

Gerçi günümüzde dahi siyasi partiler bu iki güç merkezinin liderlerini kendi yanlarına çekerek bölgede siyasi hâkimiyet kurmak istemekteler.

Ak Parti 2002 yılından itibaren bu iki gücü bölgede kendine siyasi bir rakip görerek etkisizleştirmek istedi ve seçimlerde listelerine bu kimlikler dışında insanlar koyarak siyaseten bu güç merkezlerini zamanın aşımıyla yok etmek istedi.

Tabi ki Ak Parti sadece siyaseten değil bürokratik olarak yine bu güç merkezlerini etkisizleştirmeye çalıştı.

Bölgeye gönderilen Valiler, Kaymakamlar eliyle bölgedeki bu iki güç merkezini ekonomik manada ve bürokraside etkisizleştirmeye özel önem verdi.

Ak Parti’deki bu süreç 1 Kasım seçimlerinden sonra değişti ve bu iki güç merkeziyle siyaseten ittifak kurmaya başlandı.

***

Sevgili Okuyucum;

Şimdi Makalemin ana temasına gireyim.

Batmandaki Ağalık ve şeyhlik anlayışı ile bölge illerindeki bu yapıların arasındaki farklılıkları inceleyelim.

1-Batmandaki Ağalık ve şeyhlik sistemi bölgenin diğer illerinden yapısal anlamda çok farklıdır.

Bazı Sosyologların düştükleri en önemli hatalardan biri Ağalık ve Şeyhlik sistemine genel olarak feodalizm tanımı yaparlar.

Feodalizm batı kökenli bir sözcüktür ve orta çağda yaşayan derebeyi ve büyük toprak sahipleri bu kavramla tanımlanır.

Batmandaki Ağalar büyük toprak sahibi değildir.

Aşiret üyelerinin sahip olduğu araziler salt bir şahsın tekelinde değildir.

Aşiret kültürü içinde en yiğit, cesur kişi kan ve diğer bağlarla bağlı olduğu insanların lideri konumundadır.

Urfa ilinde ise toplumun olumsuz anlamda anladığı toprağa hâkimiyetle başlayan ve zulme, zorbalığa dayalı bir sistem yıllardan beri süregelmekte.

Batman’da böyle bir durum Cumhuriyet döneminden beri söz konusu olamamıştır.

Batmandaki ağalık sistemi aşiret liderliği noktasında kendi tanımını yapmış ve bu sosyolojiye uygun olarak özel bir kültür geliştirmiştir.

Raman Aşireti Sadece Batman ilinde değil yakın civara da dal budak saran geniş bir yelpazede değerlendirilir.

Adını Batman’ın en yüksek dağına Raman olarak yazdıran bu yüksek sayılı ve geniş tabanlı aşiret, aynı zamanda Batman Tarihinde de yerini almıştır.

Batmandaki şeyhlik müessesi de diğer illerdeki gibi bağnaz, tutucu ve kaba bir dile sahip değildir.

Daha ılımlı ve insanlara çok daha hoşgörülü yaklaşan bu dini yapı insana hizmet noktasından yola çıkar ve insanlara dini dayatan bir anlayış yapısından uzaktır.

2-Batman dışındaki Bölge illerinde ağalık ve şeyhlik yapısı gaddar ve acımasız bir anlayış üstüne inşa edilmişken batman daha çağdaş modern ve hoşgörü temeline oturur.

3-Batman’daki aşiretin ve şeylerin gençleri moderniteye önem verirken diğer illerin bu yapıdaki benzerlerinin genç kesiminde bu niteliklere pek rastlanmaz.

4- Batman’daki ağalar ve şeyhler çocuklarının eğitimine önem verip geleceğe doğru onları hazırlama gayretinde iken bölgedeki yapılarda bu anlayışa pek rastlanmaz.

5-Batmanlı Ağalar, Şeyhler kente gelen diğer etnik kimliklerle güçlü dostluklar kurmuş ve bu ilişki hala sürmektedir.

Bölge illerindeki ağalık ve şeyhlite ise bu sosyal ilişki yok denecek kadar azdır ve bu kentlerdeki ağalar, şeyhler dar bir alanda ve kapalı ilişkileri daha önemsemektedirler.

6-İstanbul, Ankara, İzmir gibi ülkemizin metropollerindeki insanlar Batman’daki Ağalar ve Şeyhler konusunda daha pozitif bir görüş ve daha yoğun tanıma duygusuna sahipken bölge illerindeki ağalar ve şeyhlerin bu tanınmışlıkları ve büyük kentteki insanların zihin ve ruh dünyalarında istenilen seviyeye ulaşmamıştır.

***

Değerli Okurum

Öncelikle şunu belirteyim.

Batman’daki ağalar ve şeyhleri överken diğer illerdeki bu yapıları önemsemez ve küçük görme gibi bir anlayışa asla sahip değilim.

Benim kısaca aktarmak istediğim yaşamdan kaynaklanan gözlem ve deneyimler ışığında sosyolojik bir tespit yapmaya çalışma.

Batmanlı Ağalar ve Şeyhlere bakış açımın, düşünce ve duygularımın bu yazıda yeri asla yok. Bu makale sadece sade bir dille yazılan bir akademik konu ve bunu önemle bir kez daha belirteyim.

50 Yıl sonra bu ülkede Ağalık ve şeyhlik sistemleri beklide zamanın dişlileri arasında gittikçe küçülecek, teknolojik gelişmeler, nüfusun artması ve insanlığın geçireceği aşamalar kültürümüze has bu iki toplumsal yapıyı beklide sadece tarih sayfalarında göreceğiz.

Kişisel inancım bu iki yapının çağa uygun kendilerini geliştirmeleri ve yaşam sürecinde varlıklarını çağın ötesine geçmeleri ve daha evrensel daha demokratik yapılar içinde bir sivil toplumsal güç olarak kalmaları.

***

Değerli Okuyucum;

Ağalık ve şeyhlik sistemlerinin iller bazındaki farklılıkları çok derindir ve uzun bir konudur.

Bu manada çok zamanınızı almak istemiyorum.

Ben bu makalede sadece bazı noktaları dikkatinize sunmak istedim.

İleriki yazma dönemlerinde tekrar bu konuya derinlemesine devam etmek inşallah nasip olur.

  • Bu haberi paylaşın:
UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik ve tamamı büyük harfle yazılan yorumlar onaylanmamaktadır.
Yazarın Diğer Yazıları
29 gün önce
42 gün önce
43 gün önce
60 gün önce
60 gün önce
66 gün önce
68 gün önce
154 gün önce
210 gün önce
228 gün önce
269 gün önce
273 gün önce
281 gün önce
293 gün önce
295 gün önce
313 gün önce

bmV0aGFiZXJ5YXppbGltaS5jb20=