Cumhuriyet dönemi Türk şiirinin önde gelen şairlerinden Tarancı'nın, 1733 yılında inşa edilen, Cami Kebir Mahallesi'ndeki doğup büyüdüğü ev, Diyarbakır'ın geleneksel sivil mimari örnekleri arasında bulunuyor.
Yapımında bazalt taşı kullanılan iki katlı, eyvanlı ve avlulu tarihi ev, yaz, kış, sonbahar ve ilkbahar bölümlerinden oluşuyor.
Mevsimlerin olumsuz etkilerini azaltmak için tasarlanan tarihi yapı, kullanılan delikli bazalt taşla yazın serin, kışın ise sıcak ortam sunuyor.
Cahit Sıtkı Tarancı'nın 4 Ekim 1910'da doğduğu ve çocukluk dönemini geçirdiği bu ev, 1973 yılında o dönemki adıyla Kültür Bakanlığı tarafından yapılan kamulaştırmanın ardından restore edildi.
1974 yılından itibaren Cahit Sıtkı Tarancı Kültür Müzesi olarak hizmet vermeye başlayan tarihi yapıda, ihtiyaç duyulması üzerine Bakanlıkça 27 Eylül 2023'te kapsamlı restorasyon başlatıldı.
Tamamlanan restorasyonla Cahit Sıtkı Tarancı Evi ve Etnografya Müzesi olarak 18 Mayıs Müzeler Günü'nde ziyarete açılacak tarihi yapıda, bazı yenilikler de yapıldı.
Teşhir ve tanzim çalışmaları kapsamında şairin kişisel eşyaları, soyağacı, şiirlerinden ve mektuplarından örneklerin yer aldığı müzede, yapay zekayla Tarancı'nın portresi canlandırılarak video hazırlandı.
Ziyaretçiler, Tarancı'nın yapay zekayla canlandırılan görüntüsü ve seslendirdiği şiirlerini dinleyerek, müzede tarihi bir yolculuğa çıkacak.