Elektronik Sigara Kullananlar Dikkat: Soluduğunuz Şey Sadece Buhar Değil

Elektronik sigaraların özellikle gençler arasında hızla yaygınlaşması, sağlık üzerindeki etkilerini yeniden gündeme taşıdı.

Renkli ambalajlar, aromalı likitler ve “yalnızca buhar çıkarıyor” algısıyla pazarlanan ürünlerin sanıldığı kadar masum olmadığını belirten Göğüs Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Özkan Demirhan, elektronik sigaraların akciğerlerden kalp ve damar sistemine kadar farklı sağlık riskleri oluşturabileceğine dikkat çekti.

Demirhan, elektronik sigaraların “zararı azaltılmış ürün” şeklinde tanıtılmasının toplumda yanlış bir güven duygusu oluşturduğunu ifade etti.

Elektronik sigaradan çıkan şey su buharı değil

Elektronik sigara cihazları, içlerinde bulunan sıvıyı yüksek sıcaklıkta ısıtarak kullanıcının akciğerlerine çektiği bir aerosol oluşturuyor.

Prof. Dr. Demirhan, bu aerosolün sıradan su buharı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek şöyle konuştu:

“Solunan madde; nikotin, ultra ince parçacıklar, aroma kimyasalları, uçucu organik bileşikler ve ağır metaller içerebilir. Bu nedenle elektronik sigaraları masum bir ürün olarak görmek mümkün değildir.”

ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri de elektronik sigara aerosolünde kansere yol açabilen kimyasallar, nikel, kalay ve kurşun gibi ağır metaller ile akciğerlerin derin bölgelerine ulaşabilecek küçük parçacıklar bulunabileceğini bildiriyor.

Isınan likitler farklı kimyasallara dönüşebiliyor

Elektronik sigara likitlerinde çoğunlukla propilen glikol, bitkisel gliserin, nikotin ve aroma verici maddeler kullanılıyor.

Bu maddelerin cihaz içinde ısıtılması sırasında formaldehit gibi zararlı bileşiklerin ortaya çıkabileceğini belirten Demirhan, cihazın gücü, sıcaklığı, likidin içeriği ve kullanım biçiminin oluşan aerosolün yapısını değiştirebildiğini söyledi.

Bazı aroma maddeleri arasında bulunan diasetilin ciddi bir küçük hava yolu hastalığıyla bağlantılı olduğu biliniyor. Ancak elektronik sigaranın doğrudan “popcorn lung” hastalığına neden olduğunun kesin biçimde kanıtlandığını söylemek doğru değil. Mevcut bulgular, bu tür kimyasalların solunmasının risk oluşturabileceğine işaret ediyor.

Ağır metaller aerosole nasıl karışıyor?

Elektronik sigaralarda sıvıyı ısıtmak için metal bobinler kullanılıyor. Isıtma sistemi ve cihazın farklı parçaları nedeniyle nikel, kurşun, kalay, krom ve diğer metaller likide veya aerosole karışabiliyor.

Elektronik sigara sıvıları, aerosolleri ve kullanıcı örneklerinin incelendiği bilimsel bir değerlendirmede çok sayıda metal ve metaloid tespit edildi. Ancak ölçülen miktarların cihaz, likit, sıcaklık ve kullanım biçimine göre önemli ölçüde değiştiği belirtildi.

Prof. Dr. Demirhan, ultra ince metal parçacıklarının akciğerlerin en derin bölgelerine kadar ulaşabileceğine dikkat çekerek şunları söyledi:

“Bu maddeler zaman içinde hücresel hasara ve kronik iltihaplanmaya zemin hazırlayabilir. Uzun vadeli etkiler araştırılmaya devam ediyor; ancak mevcut veriler bu ürünlerin güvenli olduğunu göstermiyor.”

Yalnızca akciğerleri etkilemiyor

Elektronik sigaraların olası etkileri yalnızca solunum sistemiyle sınırlı değil.

Nikotin, kalp hızını ve kan basıncını yükseltebilir, damarların daralmasına ve kalbin daha fazla çalışmasına neden olabilir. Elektronik sigara aerosolünün oksidatif stres, iltihaplanma ve damar fonksiyonlarında bozulmayla bağlantılı olabileceğini gösteren araştırmalar bulunuyor.

Amerikan Kalp Derneği, elektronik sigaralarda bulunan bazı kimyasalların kalp ve damar sağlığına zarar verebileceğine ilişkin bilimsel kanıtların arttığını açıkladı. Bununla birlikte uzun vadeli kalp krizi ve felç riskinin tam boyutunun belirlenmesi için daha fazla insan çalışmasına ihtiyaç bulunduğu vurgulanıyor.

Gençlerde bağımlılık riski daha yüksek

Elektronik sigaraların büyük bölümünde yüksek miktarda nikotin bulunuyor. Bazı ürünlerin “nikotinsiz” olarak pazarlanmasına rağmen nikotin içerebildiği de bildiriliyor.

Prof. Dr. Demirhan, beyin gelişiminin yaklaşık 25 yaşına kadar devam ettiğini hatırlatarak genç yaşta nikotine maruz kalmanın dikkat, öğrenme, hafıza, dürtü kontrolü ve duygu durum üzerinde olumsuz etkiler oluşturabileceğini söyledi.

CDC’ye göre ergenlik döneminde nikotin kullanımı, beynin dikkat, öğrenme, ruh hâli ve dürtü kontrolüyle ilişkili bölümlerine zarar verebilir. Gençlerde bağımlılık belirtileri düzenli kullanım başlamadan bile ortaya çıkabilir.

EVALI vakalarında önemli ayrıntı

2019 yılında ABD’de ortaya çıkan ve “EVALI” olarak adlandırılan ciddi akciğer hasarı salgını, elektronik sigara kullanımının oluşturabileceği akut riskleri gündeme getirdi.

Ancak bu vakaların tamamını standart nikotinli elektronik sigaralarla ilişkilendirmek doğru değil. CDC incelemelerinde salgının özellikle kayıt dışı kaynaklardan temin edilen THC içeren ürünlerde kullanılan E vitamini asetatıyla güçlü biçimde bağlantılı olduğu belirlendi. Başka kimyasalların katkısı ise tamamen dışlanamadı.

Normal sigaradan daha mı güvenli?

Geleneksel sigara dumanı 7 binden fazla kimyasal madde içeriyor. Elektronik sigara aerosolü genel olarak yanmalı sigara dumanına kıyasla daha az sayıda zararlı kimyasal içerebilir.

Ancak uzmanlar, bunun elektronik sigaranın güvenli olduğu anlamına gelmediğini özellikle vurguluyor.

Prof. Dr. Demirhan şu değerlendirmede bulundu:

“Geleneksel sigarada katran ve karbonmonoksit daha belirgindir. Elektronik sigarada ise nikotin, ağır metaller, aroma kimyasalları ve ısıtma sırasında oluşabilen bileşikler öne çıkar. Risk biçimleri farklıdır; hiçbir tütün veya nikotin ürünü zararsız kabul edilmemelidir.”

CDC, sigara kullanan yetişkinlerde elektronik sigaraya tam geçişin, sigara içmeye devam etmeye kıyasla bazı zararlı maddelere maruziyeti azaltabileceğini belirtiyor. Bununla birlikte hem sigara hem elektronik sigaranın birlikte kullanılması sağlık açısından koruyucu kabul edilmiyor ve toksik maddelere maruziyeti artırabiliyor.

Çevredeki kişiler de aerosole maruz kalıyor

Elektronik sigara kullanıcısının dışarı verdiği aerosol, çevrede bulunan kişilerin de nikotin ve farklı kimyasallara maruz kalmasına neden olabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü, elektronik sigara emisyonlarının yalnızca kullanıcılar açısından değil, ikinci el aerosole maruz kalan kişiler açısından da zararlı maddeler içerebildiğini bildiriyor.

Özellikle çocukların, hamilelerin, astımı bulunanların ve kalp-akciğer hastalığı olan kişilerin kapalı alanlardaki maruziyetten korunması gerekiyor.

“En güvenli seçenek hiç başlamamak”

Elektronik sigaraların sigara içmeyen kişiler ve gençler tarafından kesinlikle kullanılmaması gerektiğini belirten Prof. Dr. Demirhan, sözlerini şöyle tamamladı:

“Bilimsel veriler, elektronik sigaranın bağımlılık yapan ve çok sayıda sağlık riski taşıyan bir ürün olduğunu gösteriyor. Sigara içmeyen bireylerin başlamaması, kullanan kişilerin ise profesyonel destek alarak bütün tütün ve nikotin ürünlerini bırakması en doğru yaklaşımdır.”

Elektronik sigara veya diğer tütün ürünlerini bırakmak isteyenler, Sağlık Bakanlığının ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı ve sigara bırakma polikliniklerinden destek alabiliyor.

Kaynak: Prof. Dr. Özkan Demirhan, Dünya Sağlık Örgütü, CDC, Amerikan Kalp Derneği