Evlere Kadar Girmeye Başladılar: Uzmanlar Asıl Nedeni Açıkladı

İstanbul, Tekirdağ, Kocaeli ve çevre illerde son günlerde görülen iri çekirgeler, “istila mı başladı?” sorusunu gündeme getirdi.

Sosyal medyada yayılan görüntülerde çekirgelerin balkonlara, bahçelere ve bazı evlere girdiği görüldü. Ancak Tarım ve Orman Bakanlığı ile uzmanların yaptığı incelemeler, iddiaların aksine tarımsal üretimi tehdit eden bir çekirge istilasının bulunmadığını ortaya koydu.

Bakanlık, İstanbul ve Tekirdağ başta olmak üzere Marmara Bölgesi’nde ekonomik zarara neden olan bir çekirge yoğunluğu tespit edilmediğini ve mevcut durumun tarımsal mücadele gerektirmediğini açıkladı.

Görüntülerdeki türün kimliği belli oldu

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü Öğretim Üyesi ve Moleküler Entomoloji Laboratuvarı Direktörü Prof. Dr. Umut Toprak, sosyal medyada görülen çekirgelerin büyük bölümünün beyaz yüzlü çalı çekirgesi olduğunu belirtti.

Bilimsel adı Decticus albifrons olan bu yerli tür, yaklaşık 5–6 santimetre uzunluğa ulaşabiliyor. İri gövdesi, uzun antenleri ve güçlü arka bacakları nedeniyle ilk bakışta korkutucu görünebiliyor. Ancak uzmanlara göre çöl çekirgeleri gibi sürüler hâlinde hareket ederek ekinleri yok eden bir tür değil.

Sıcaklıklar sayıları neden artırdı?

Uzmanlara göre çekirge yoğunluğundaki artış tek bir nedene bağlı değil. Kıştan yaz aylarına kadar devam eden hava koşulları, yaşam döngüsünün farklı aşamalarını etkiliyor.

Popülasyon artışını destekleyen başlıca koşullar şöyle:

• Ilıman geçen kış, topraktaki daha fazla yumurtanın canlı kalmasını sağladı.
• Yağışlı ve ılıman bahar, yumurtalardan çıkan genç bireylerin hayatta kalmasını kolaylaştırdı.
• Yüksek yaz sıcaklıkları, gelişme sürecini ve hareketliliği hızlandırdı.
• Uygun besin kaynakları, daha geniş alanlara yayılmalarına katkıda bulundu.
• Yapay ışıklar, gece aktif olan çekirgeleri balkonlara ve evlere yöneltti.

Prof. Dr. Toprak, sıcak havanın böceklerin gelişme hızını artırdığını ve daha fazla bireyin erişkin hâle gelmesine imkân verdiğini söyledi. Bununla birlikte artışın yalnızca sıcaklığa değil, besin miktarına, yağışa ve diğer ekolojik koşullara da bağlı olduğunu vurguladı.

Uzmandan net açıklama: Anormal bir durum değil

Prof. Dr. Toprak, görülen tablonun doğanın olağan döngüsü içinde değerlendirilmesi gerektiğini belirterek:

“Biyolojik olarak burada asla anormal bir durum söz konusu değil.”

ifadelerini kullandı. Uzman, popülasyonun bir süre sonra doğal nedenlerle yeniden azalmaya başlamasının beklendiğini aktardı.

İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa Öğretim Görevlisi Dr. Ergün Bacak da bazı çekirge türlerinde yoğunluğun 5–6 yılda bir zirve yapabildiğini, mevcut dönemin de böyle bir döngüye denk gelmiş olabileceğini söyledi. Yoğunluğun birkaç hafta içinde azalmasının beklendiğini belirtti.

Evlere neden giriyorlar?

Çekirgelerin evlere girmesinin temel nedeninin yiyecek arayışı olmadığı belirtiliyor.

Beyaz yüzlü çalı çekirgesi çoğunlukla gece aktif oluyor. Doğal ortamda ay ve yıldız ışığından yararlanarak yönünü bulan bu canlılar, şehirlerdeki güçlü yapay ışıklara yönelebiliyor.

Açık bırakılan pencereler, aydınlatılmış balkonlar ve bahçe lambaları çekirgelerin evlere yaklaşmasını kolaylaştırıyor. Özellikle tarım alanlarıyla yerleşim bölgelerinin yan yana bulunduğu Silivri, Çatalca ve Arnavutköy gibi ilçelerde karşılaşmaların daha sık yaşanması bu durumla ilişkilendiriliyor.

Tarım ürünlerine zarar veriyorlar mı?

Uzmanların değerlendirmesine göre sosyal medyada görülen beyaz yüzlü çalı çekirgesi, ekonomik ölçekte tarım zararlısı olarak kabul edilmiyor.

Tür ağırlıklı olarak:

• Kendinden küçük böceklerle
• Diğer çekirge türleriyle
• Tarımsal zararlı olabilen bazı canlılarla
• Besin azaldığında sınırlı miktarda bitkilerle

besleniyor.

Bu nedenle zararlı böcekleri tüketerek doğal dengeye katkıda bulunabiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı da Marmara Bölgesi’ndeki incelemelerde çekirgeler nedeniyle tarımsal üretimde ekonomik zarar saptanmadığını bildirdi.

Prof. Dr. Toprak bu konudaki değerlendirmesinde:

“Bütün böcekler zararlıdır diye bir şey söz konusu değil.”

diyerek böcek türlerinin ekosistemde farklı görevler üstlendiğini vurguladı.

İnsanları ısırabilir mi?

Beyaz yüzlü çalı çekirgesinin insanları hedef alarak saldırdığına veya hastalık taşıdığına ilişkin bir bulgu bulunmuyor.

Ancak canlı, çıplak elle yanlış biçimde tutulduğunda kendini savunmak amacıyla küçük dişleriyle ısırabilir. Bu durum yetişkinler için ciddi bir sağlık sorunu oluşturmuyor ancak çocuklarda kısa süreli acıya neden olabilir.

Çekirge eve girdiğinde uygulanabilecek güvenli yöntemler:

• Çıplak elle yakalamaya çalışmayın.
• Üzerine böcek ilacı sıkmak yerine kavanoz veya plastik kap kullanın.
• Kabın altına düz bir karton geçirerek canlıyı kapatın.
• En yakın yeşil alana zarar vermeden bırakın.
• Çocukların canlıya dokunmasına izin vermeyin.
• Yoğun ve olağan dışı bir sürü görülürse İl veya İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirin.

Uzmanlar, zararsız türlerin paniğe kapılarak öldürülmesinin ekolojik denge açısından doğru olmadığını belirtiyor.

Afrika veya Balkanlar’dan mı geldiler?

Sosyal medyada çekirgelerin Afrika’dan ya da Balkanlar üzerinden Türkiye’ye geldiği yönünde iddialar ortaya atıldı.

Tarım ve Orman Bakanlığı ile uzmanlar bu iddiaların doğru olmadığını açıkladı. Görülen canlıların Türkiye’de doğal olarak yaşayan yerli türler olduğu, tarım alanlarına büyük zarar veren göçmen çöl çekirgeleriyle karıştırılmaması gerektiği belirtildi.

Her çekirge yoğunluğu istila anlamına gelmiyor

Bir bölgede normalden fazla çekirge görülmesi tek başına “istila” yaşandığını göstermiyor.

İstiladan söz edilebilmesi için türün belirlenmesi, popülasyon yoğunluğunun ölçülmesi, tarım alanlarında ekonomik zarar meydana gelmesi ve saha incelemelerinin tamamlanması gerekiyor.

Bakanlığın 81 ilde yürüttüğü takip ve sürvey çalışmalarında Marmara Bölgesi için tarımsal mücadele gerektiren bir durum tespit edilmedi. Mevcut yoğunluğun iklim koşulları ve doğal üreme dönemiyle ilişkili geçici bir artış olduğu bildirildi.

Batman’da görülürse ne yapılmalı?

Batman’da sıcak yaz koşulları farklı çekirge türlerinin gelişme ve hareketlilik dönemlerini etkileyebilir. Ancak bir canlının boyutuna veya sayısına bakarak zararlı ya da istilacı olduğuna karar verilmemeli.

Bahçe veya tarım alanlarında olağan dışı yoğunluk görülmesi hâlinde ilaçlama yapılmadan önce fotoğraf, konum ve gözlem bilgileriyle Batman İl Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirimde bulunulması daha doğru olur. Çünkü yanlış ve kontrolsüz ilaçlama, çekirgelerin yanı sıra arılara, faydalı böceklere ve diğer canlılara da zarar verebilir.

Yoğunluk ne zaman sona erecek?

Uzmanlar, erişkin çekirgelerin görünürlüğünün birkaç hafta içinde azalabileceğini belirtiyor.

Yazın ilerlemesi, besin kaynaklarının değişmesi ve türün doğal yaşam döngüsünün tamamlanmasıyla yoğunluğun düşmesi bekleniyor. Gelecek yıl aynı bölgelerde aynı sayıda çekirge görülmesi de kesin değil.

Mevcut bilimsel ve resmî değerlendirmelerin ortak sonucu şu:

Marmara Bölgesi’nde tarımsal üretimi tehdit eden bir çekirge istilası bulunmuyor. Görülen durum, sıcaklıkların ve uygun mevsim koşullarının desteklediği geçici bir popülasyon artışı.