Televizyonu evde arka plan sesi olarak kullanmak oldukça yaygın bir alışkanlık.
Program izlenmese bile cihazın saatlerce açık kalması ilk bakışta önemli bir sorun gibi görünmeyebilir. Ancak televizyon çalışmaya devam ettiği sürece elektrik tüketiyor, ısı üretiyor ve ekran panelinin kullanım süresini ilerletiyor.
Asıl dikkat edilmesi gereken konu ise özellikle OLED televizyonlarda uzun süre gösterilen sabit görüntüler.
Televizyon açık kaldığında perde arkasında ne oluyor?
Televizyon açık olduğu sürece ekran paneli, görüntü işlemcisi, aydınlatma sistemi ve diğer elektronik bileşenler çalışmaya devam ediyor.
Televizyonun enerji tüketimi; ekran büyüklüğüne, panel teknolojisine, parlaklık seviyesine ve seçilen görüntü moduna göre değişiyor. ENERGY STAR verilerine göre enerji verimliliği sertifikasına sahip televizyonlar, standart modellere kıyasla ortalama yüzde 34 daha verimli çalışabiliyor.
Örneğin 100 watt tüketen bir televizyonun ihtiyaç olmadığı hâlde günde sekiz saat açık kalması, ayda yaklaşık 24 kilovatsaat fazladan elektrik tüketimine yol açabilir.
Televizyona bağlı uydu alıcısı, oyun konsolu, medya oynatıcısı veya ses sistemi de açık kalıyorsa toplam tüketim daha da artabilir.
Ekrandaki küçük bir ayrıntı kalıcı hâle gelebilir
OLED televizyonlarda her piksel kendi ışığını üretiyor. Bu nedenle ekrandaki bazı pikseller, diğerlerinden daha uzun süre ve daha yüksek parlaklıkta çalıştığında eşit olmayan biçimde yıpranabiliyor.
Uzun süre değişmeden kalan kanal logoları, haber bantları, oyun göstergeleri ve sabit menüler önce geçici görüntü izine, yoğun ve tekrarlanan kullanımda ise daha uzun süre kalan ekran yanmasına neden olabiliyor.
LG’nin teknik açıklamasında ekran yanmasının, başka içerikler oynatılırken bile görülebilen uzun süreli görüntü izi olduğu ve genellikle sabit görüntülerin uzun süre gösterilmesiyle ilişkili bulunduğu belirtiliyor.
En fazla hangi görüntüler risk oluşturuyor?
Televizyondaki her görüntü aynı riski taşımıyor. Hareketli film ve dizi sahnelerinde pikseller sürekli değiştiği için ekranın farklı bölgeleri dönüşümlü çalışıyor.
Riskin yükseldiği görüntüler arasında şunlar bulunuyor:
- Sürekli aynı yerde duran kanal logoları
- Haber kanallarındaki sabit alt bantlar
- Oyunlardaki skor ve sağlık göstergeleri
- Müzik uygulamalarının değişmeyen ekranları
- Duraklatılmış görüntüler ve menüler
- Güvenlik kamerası yayınları
Yeni OLED televizyonlarda piksel kaydırma, ekran koruyucu ve panel temizleme gibi koruma sistemleri bulunuyor. Bununla birlikte üretici açıklamaları da sabit görüntülerin uzun süre ekranda bırakılmamasını tavsiye ediyor.
Televizyonu bir gece açık bırakmak cihazı bozar mı?
Televizyonun bir kez uzun süre açık kalması, cihazın hemen bozulacağı anlamına gelmez.
Buradaki risk, alışkanlığın sık sık tekrarlanması ve televizyonun özellikle sabit görüntülerle uzun saatler çalışmasıdır. Panelin yaşlanması ve ekran izi oluşması genellikle kullanım biçimiyle birlikte zaman içerisinde gelişir.
Cihazın havalandırma boşluklarının kapatılması, televizyonun dar bir alana yerleştirilmesi veya aşırı toz birikmesi de çalışma sıcaklığını yükseltebilir. Bu nedenle televizyonun çevresinde hava dolaşımına imkân verecek boşluk bırakılması önem taşır.
Kumandadan kapatınca tehlike devam ediyor mu?
Televizyon kumandadan kapatıldığında aktif çalışma sona erer ve cihaz bekleme moduna geçer. Bekleme modundaki tüketim, televizyon açıkken harcanan enerjiden çok daha düşüktür.
ABD Enerji Bakanlığı, ENERGY STAR belgeli televizyonların düşük bekleme gücü sınırının 1 watt veya altında olduğunu belirtiyor. Bu nedenle televizyonun her kullanım sonrasında mutlaka prizden çıkarılması gerekmiyor.
Ancak uzun süre evde bulunulmayacaksa televizyon ve bağlı cihazlar güvenli biçimde elektrikten ayrılabilir. Fırtına ve elektrik dalgalanmalarına karşı kaliteli bir aşırı gerilim korumalı priz kullanılması da değerlendirilebilir.
Televizyonunuzdaki bu ayar kapalı olabilir
Modern televizyonların büyük bölümünde uyku zamanlayıcısı ve belirli bir süre işlem yapılmadığında cihazı kapatan otomatik kapanma özelliği bulunuyor.
Samsung’un destek belgelerine göre otomatik kapanma özelliği, kumanda veya televizyon tuşları belirlenen süre boyunca kullanılmadığında gereksiz enerji tüketimini azaltmak için cihazı kapatabiliyor. Uyku zamanlayıcısında ise televizyonun 30 ila 180 dakika arasında otomatik kapanması ayarlanabiliyor.
Ayarın adı televizyonun markasına göre değişmekle birlikte genellikle şu bölümde bulunuyor:
Ayarlar > Genel > Güç ve Enerji Tasarrufu > Otomatik Kapanma
veya:
Ayarlar > Sistem > Uyku Zamanlayıcısı
Fark etmeden yapılan 5 hata
Televizyonunuzu korumak için şu alışkanlıklara dikkat edebilirsiniz:
İzlenmediğinde kapatın: Televizyonu yalnızca arka plan sesi için saatlerce çalıştırmayın.
Sabit ekran bırakmayın: Kanal logosu, oyun menüsü veya duraklatılmış görüntüyü uzun süre göstermeyin.
Parlaklığı sürekli en yüksekte kullanmayın: Standart veya sinema modu, çoğu ev ortamında yeterli olabilir.
Otomatik kapanmayı etkinleştirin: Televizyon karşısında uyuyakaldığınızda cihazın sabaha kadar çalışmasını önleyin.
Havalandırma alanlarını kapatmayın: Televizyonun arkasında ve çevresinde yeterli hava dolaşımı bırakın.
Asıl tehlike tek gecede değil, tekrar eden alışkanlıkta
Televizyonu açık bırakmanın oluşturduğu risk, cihazın bir gecede kullanılamaz hâle gelmesi değildir.
Asıl sorun; gereksiz çalışma süresinin her gün tekrarlanması, enerji tüketiminin artması ve özellikle sabit görüntülere maruz kalan OLED ekranlarda eşit olmayan panel yıpranmasının hızlanmasıdır.
Televizyon izlenmediğinde kapatmak ve otomatik enerji tasarrufu özelliklerini etkinleştirmek, hem cihazın gereksiz çalışmasını hem de uzun vadeli ekran risklerini azaltmanın en basit yoludur.
Kaynak: ABD Enerji Bakanlığı, ENERGY STAR, LG, Samsung
