İlk kez sürücü belgesi alacak milyonlarca kişiyi ilgilendiren düzenlemede önemli bir aşama geride kaldı.
TBMM Genel Kurulunda kabul edilen ilgili maddeye göre ilk kez sürücü belgesi alanlar ile ehliyeti iptal edildikten sonra yeniden belge almaya hak kazanan kişiler, belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü sayılacak.
Bu kuralları ihlal edenin ehliyeti iptal edilecek
Aday sürücülük döneminde normal sürücülere göre daha düşük ceza puanı ve alkol sınırı uygulanacak.
Aşağıdaki durumlardan birinin gerçekleşmesi hâlinde aday sürücünün belgesi iptal edilebilecek:
- Toplam 75 ceza puanının aşılması
- Araç türüne bakılmaksızın 0,20 promilin üzerinde alkollü araç kullanılması
- Sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasını gerektiren bir trafik ihlalinin gerçekleştirilmesi
- Dönüş kurallarının üç kez ihlal edilmesi
- Yayalara ilk geçiş hakkı verilmemesi kuralının üç kez ihlal edilmesi
- Emniyet kemeri, kask ve benzeri koruyucu sistemlere ilişkin kuralların üç kez ihlal edilmesi
İptal işlemi, Karayolları Trafik Kanunu kapsamında yetkili trafik görevlileri tarafından gerçekleştirilecek.
0,20 promil sınırı ne anlama geliyor?
Aday sürücüler açısından belirlenen 0,20 promil sınırı, diğer bazı sürücüler için uygulanan genel alkol sınırlarından daha düşük.
Bu nedenle az miktarda alkol tüketiminin ardından yapılan ölçüm bile aday sürücünün belgesinin iptal edilmesi sonucunu doğurabilir.
Alkol miktarı kişiden kişiye; vücut ağırlığı, tüketilen içeceğin miktarı, yemek yenilip yenilmemesi ve ölçüm zamanına göre değişebildiği için araç kullanacak kişilerin alkolden tamamen uzak durması gerekiyor.
Ehliyet iptal edilirse süreç baştan başlayacak
Aday sürücü belgesi iptal edilen kişiler, belirli bir bekleme süresinin ardından yalnızca yeniden başvuru yaparak ehliyetlerini geri alamayacak.
Yeniden ehliyet alabilmek için şu şartların yerine getirilmesi gerekecek:
- Psikoteknik değerlendirmeden geçilmesi
- Psikiyatri uzmanı tarafından muayene olunması
- Sürücülüğe engel bir durum bulunmadığını gösteren sağlık belgesinin alınması
- Kesilen idari para cezalarının tamamının ödenmesi
- Varsa iptal veya geri alma süresinin tamamlanması
- Sürücü kursuna yeniden kayıt olunması
- Eğitimlerin ve sınavların yeniden başarıyla tamamlanması
Bu şartları yerine getiren kişilerin tekrar motorlu taşıt sürücüsü sertifikası alması gerekecek.
Düzenleme gerçekten tamamen yeni mi?
Aday sürücü uygulaması Türkiye’de ilk kez getirilmiyor.
İlk kez ehliyet alanların iki yıl aday sürücü kabul edilmesi, 75 ceza puanı, 0,20 promil alkol sınırı ve belirli ihlallerin tekrarlanması gibi şartlar 2016 yılından beri yönetmelik kapsamında uygulanıyordu. Millî Eğitim Bakanlığının güncel bilgilendirme sayfalarında da aynı koşullara yer veriliyor.
Yeni düzenlemenin temel farkı, ehliyet iptaline yol açan şartların yalnızca yönetmelikte değil, doğrudan Karayolları Trafik Kanunu’nda belirtilmesi.
Anayasa Mahkemesi neden iptal kararı vermişti?
Anayasa Mahkemesi, Haziran 2025’te verdiği kararda aday sürücü belgelerinin hangi durumlarda iptal edileceğinin bütünüyle yönetmeliğe bırakılmasını Anayasa’ya aykırı buldu.
Yüksek Mahkeme, araç kullanabilme imkânını ortadan kaldıran böyle bir yaptırımın özel hayata saygı hakkını sınırladığını ve temel çerçevenin doğrudan kanunla belirlenmesi gerektiğini ifade etti.
Mahkeme, mevcut sistemde hangi davranışların ehliyet iptaline yol açacağının kanunda açıkça yazılmadığını, belirleme yetkisinin tamamen idareye bırakıldığını tespit etti. İptal kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasından dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmedildi.
TBMM’de kabul edilen düzenleme, bu hukuki boşluğun oluşmasını önlemek amacıyla mevcut iptal şartlarını kanun metnine taşıyor.
Mevcut ehliyet sahiplerini kapsıyor mu?
Düzenleme esas olarak şu kişileri ilgilendiriyor:
- İlk defa sürücü belgesi alacak kişiler
- Sürücü belgesi iptal edilip yeniden ehliyet almaya hak kazananlar
- İki yıllık aday sürücülük süresi henüz tamamlanmamış kişiler
İki yıllık aday sürücülük dönemini daha önce sorunsuz biçimde tamamlayan standart ehliyet sahipleri, bu düzenleme nedeniyle yeniden aday sürücü statüsüne geçirilmeyecek.
Ancak tüm sürücüler; alkollü araç kullanma, ceza puanı, tehlikeli sürüş ve sürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin genel trafik hükümlerine tabi olmaya devam ediyor.
Düzenleme yürürlüğe girdi mi?
TBMM Genel Kurulunda aday sürücülere ilişkin maddenin de aralarında bulunduğu teklifin ilk yedi maddesi kabul edildi.
Ancak görüşmeler sırasında birleşim kapatıldığı için haberin yayımlandığı aşamada kanun teklifinin tamamına ilişkin süreç sonuçlanmış değildi. Düzenlemenin kesin olarak yürürlüğe girebilmesi için teklifin tümünün kabul edilmesi, kanunlaşma sürecinin tamamlanması ve Resmî Gazete’de yayımlanması gerekiyor.
Bu nedenle mevcut aşama için en doğru ifade:
Aday sürücülere ilişkin düzenleme TBMM Genel Kurulunda madde olarak kabul edildi; yürürlük süreci henüz tamamlanmadı.
İlk iki yıl neden kritik?
Aday sürücülük uygulaması, yeni sürücülerin trafik deneyimi kazandıkları ilk dönemde daha dikkatli hareket etmelerini amaçlıyor.
Bu dönemde küçük görülen ancak tekrarlanan ihlaller birikerek belgenin iptal edilmesine yol açabilir. Özellikle ceza puanı, alkol sınırı, yaya geçitleri, dönüş kuralları ve emniyet kemeri kullanımı konusunda aday sürücülerin daha dikkatli olması gerekiyor.
Ehliyetin iptali yalnızca araç kullanma hakkının kaybedilmesi anlamına gelmeyecek; sağlık değerlendirmesi, sürücü kursu ve sınav sürecinin yeniden tamamlanmasını da gerektirecek.
