Aliyev kime, neden sınır çekti?

Sonda söylenecek sözü başta söyleyelim: Aliyev’in son mesajlarının üç önemli adresi var: Ankara, Moskova ve Tahran. Peki Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, neden böyle bir mesaj verme ihtiyacı duydu?

Aliyev, 2 Ekim’de Bakü’de iktidardaki Yeni Azerbaycan Partisi’nin kongresinde bir konuşma yaptı. Konuşmasında verdiği mesajlar, olası muhataplarında farklı tepkilere yol açtı. Özellikle Türkiyede ki millliyetçi çevrelerin sosyal medyada Aliyev’i “nankörlükle” suçlayan yorumlar dikkat çekti.

Peki Aliyev ne söyledi de bu kadar tartışıldı? Aliyev, 2020’de işgal altındaki rayonların geri alınmasıyla sonuçlanan İkinci Karabağ Savaşı’na ve 2023’te Karabağ’da Azerbaycan’ın kontrolünü yeniden tesis etmesine atıfta bulunarak, “Azerbaycan işgale tek başına son verdi” mesajını verdi.

İşte tam bu noktada bazı çevrelerin kaşları çatıldı. Çünkü 2020 Savaşı’nın ardından Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya arasında Moskova’da imzalanan üçlü anlaşmayla bölgede yeni bir süreç başlamıştı.

Aliyev, “Şanlı zaferimizin ardından Ermenistan’la barışı dünyanın en itibarlı mekânlarından biri olan Beyaz Saray’da yaptık” diyerek, ABD Başkanı Donald Trump’ın arabuluculuğuna dikkat çekiyor. Barış sürecindeki diplomatik rolü özellikle Washington’a bağlayan bir söylem kullanıyor.

Bu vurgu, elbette Moskova açısından da dikkat çekici. Çünkü Aliyev’in sözleri yalnızca geçmişte yaşanan savaşa ilişkin bir tarih okuması değil; aynı zamanda Azerbaycan’ın bundan sonraki bölgesel ilişkilerinde kendi hareket alanını nasıl tanımladığını da gösteriyor.

Aliyev’in konuşmasında belki de en dikkat çekici bölüm ise güvenlik ve dış müdahale konusundaki ifadeleriydi. Aliyev, ülke içinde fiziksel, ideolojik veya başka türden bir risk bulunmadığını, risklerin sınırların dışından kaynaklandığını söyledi.

Ardından şu mesajı verdi: “Bugün bize yöneltilen tek darbeyi bile karşılıksız bırakmıyoruz. Bir darbeye karşı belki iki, beş, on darbe indiriyoruz.

Bu sözlerin devamı da oldukça netti: “Böylece herkes yerini bilsin.” “İşlerimize karışmasınlar”, “yaşam tarzımıza burunlarını sokmasınlar”, “bize ne yapacağımızı öğretmesinler”. “Herkes kendi yoluna gitsin”.

Burada artık mesele yalnızca Ermenistan değil. Mesajın kapsamı genişliyor. Aliyev’in “bize ne yapacağımızı öğretmesinler” ve “herkes kendi yoluna gitsin” ifadeleri, Azerbaycan’ın iç politikası ve dış ilişkileri konusunda dışarıdan gelecek yönlendirmelere karşı çizdiği sınırı ortaya koyuyor.

Aliyev’in konuşmasındaki bir başka önemli başlık ise “ideolojik güvenlik” oldu. Azerbaycan Cumhurbaşkanı, ideolojik güvenliğin fiziksel güvenlik kadar önemli olduğunu belirterek, ideolojik risklerin sınır tanımadığını ve ülkenin “ideolojik provokasyonlardan” korunması gerektiğini söyledi.

Bu ifadeyi de konuşmanın bütünü içinde okumak gerekiyor. Çünkü Aliyev bir yandan Azerbaycan’ın askeri olarak kendi güvenliğini sağlayabileceğini vurgularken, diğer yandan ülkenin iç düzenine, yaşam tarzına ve siyasi tercihleri üzerine dışarıdan yapılabilecek müdahalelere de açık bir sınır çiziyor.

Peki bu sınır kime? Aslında tek bir ülkeye değil. Mesajın Ankara, Moskova ve Tahran’a olduğu kesin, hatta Washington’a da okunabilecek tarafları var. Aliyev’in söyleminde ortak payda şu: Azerbaycan, kendi güvenlik anlayışını, dış politika önceliklerini ve iç düzenini kendisinin belirleyeceğini vurguluyor.

Bu nedenle 2 Ekim konuşmasını yalnızca Karabağ zaferinin bir muhasebesi olarak okumak eksik kalabilir. Ortada daha geniş bir mesaj var:

Azerbaycan artık kendi yolunu kendi belirlemek istiyor. Özellikle İsraille ilişkileri çok önemsiyor, bu Türkiyeyi son derece rahatsız ediyor, sosyal medyada Azerbayla karşılıklı hakaratvari çok şiddetli suçlamalar, Azerbaycanın izlediği bu politikanın sonucudur.