Trump kaybetti, peki kazanan kim?

ABD'deki son Senato ve Temsilciler Meclisi seçimlerinde beklendiği gibi Cumhuriyetçiler, dolayısıyla Trump siyasi kayıp yaşadı. Aynı şekilde İsrail'deki seçimlerde de Netanyahu beklediği sonucu alamadı. Peki, Trump ve Netanyahu'nun kaybetmesiyle kim kazandı?

Öncelikle şunu belirtmek gerekir: Özellikle ABD gibi küresel güçlerin belirli bir devlet politikası ve stratejik çıkarları vardır. Bu politikalar, bir kişinin veya bir siyasi partinin iktidara gelmesiyle köklü biçimde değişmez.

Bununla birlikte ABD başkanları, özellikle dış politika konusunda oldukça geniş yetkilere sahiptir. Kendi ülkelerinde gerçekleştiremeyecekleri birçok şeyi uluslararası alanda yapabilecek güç ve imkâna sahiptirler. Üstelik söz konusu kişi Trump gibi öngörülemez ve dengesiz bir siyasetçi olduğunda durum daha da vahim bir hâl alabiliyor. Örneğin bir ABD başkanı kendi ülkesinde seçim yasalarını tek başına değiştiremez, yerel yönetimlerin yetkilerine kolayca müdahale edemez. Ancak uluslararası alanda bir ülkeye askerî müdahalede bulunabilir, başka bir devletin başkanını kaçırabilir, bir ülkenin siyasi yapısını değiştirmeye veya yeni bir düzen kurmaya kalkışabilir.

Konu Orta Doğu olduğunda, ABD'de iktidarın el değiştirmesiyle büyük bir politika değişikliği yaşanacağını beklemek gerçekçi değildir. Unutmayalım ki Gazze'ye yönelik saldırılar başladığında iktidarda Demokratlar vardı. Bugün Cumhuriyetçilerin sürdürdüğü politikanın temelleri o dönemde atıldı. Dolayısıyla ABD'de hangi parti iktidara gelirse gelsin, İsrail'e yönelik temel yaklaşımın kısa sürede değişmesini beklemek fazla iyimserlik olur.

İsrail açısından da durum pek farklı değil. Netanyahu gider, yerine başka biri gelir; yeni yönetimin çıkıp "Artık yeter, Filistinlilerle anlaşalım, bu topraklar bize de onlara da yeter" anlayışıyla hareket edeceğini beklemek için ortada güçlü bir neden yok.

Trump ve Netanyahu'nun seçimlerde kayıp yaşamasına sevinmek elbette anlaşılabilir bir durumdur. Bu, en azından bir nebze nefes almak anlamına gelebilir. Ancak içinde bulunduğumuz durumu şöyle düşünelim:

Birisi seni sırtüstü yere yatırmış, göğsüne oturmuş ve nefes almanı engelliyor. Tam bu sırada onun bir yandaşı geliyor ve onu üzerinden kaldırıyor. Fakat bu kez kendisi senin üzerine oturmak istiyor. Sen de doğal olarak şöyle düşünüyorsun: Hiç değilse diğeri üzerime çökene kadar biraz nefes alırım!

İşte Trump ve Netanyahu'nun siyasi kayıplarına duyulan sevincin anlamı da bundan ibaret. Bir baskının sona ermesi değil, belki yalnızca baskının biçiminin veya uygulayıcısının değişmesidir.

Her zaman dile getirdiğim bir başka konu daha var: İsrail bugün kendi bakış açısına göre dört bir yanı düşmanlarla çevrili bir ülke konumunda. Üstelik Orta Doğu'da bazı sorumsuz çevrelerin sürekli olarak "İsrail yok olacak", "Onları yok edeceğiz", "Sonları yakındır" gibi söylemleri ve dinî referanslarla desteklenmeye çalışılan, çoğu zaman gerçekçi bir temele dayanmayan çıkışları, İsrail'in uluslararası kamuoyunda mağdur rolü oynaması için bulunmaz bir fırsat sunuyor.

Son olarak ABD'deki seçim sistemine ve Trump gerçeğine değinmek istiyorum. ABD gibi demokrasinin kurumsallaştığı, seçim süreçlerinin eyaletler ve yerel yönetimler tarafından yürütüldüğü bir ülkede, seçim hileleri veya oyların sistematik biçimde çalınması iddialarını ortaya atmak kolay değildir. Elli eyaletin kendi seçim mekanizmaları ve sorumlu yerel yöneticileri vardır. Başkan adayları seçim kampanyalarını yürütür; ancak seçimlerin yönetimi doğrudan onların kontrolünde değildir.

Bütün bu kurumsal mekanizmalara rağmen Trump gibi bir siyasetçi hâlâ geniş kitlelerden destek görebiliyor, seçimlere katılabiliyor ve yeniden iktidara gelebiliyorsa, o zaman yalnızca siyasetçileri değil, toplumun siyasi tercihlerini, değerlerini ve zihniyetini de sorgulamak gerekir.