Özbekistan gezi notları – 3

Hive: Çölün ortasında donmuş bir zaman

Semerkand’da medeniyetin ihtişamını, Buhara’da ise ilmin ve tasavvufun derin izlerini gördük.

Şimdi ise yolumuz Özbekistan’ın batısına, tarihî İpek Yolu’nun önemli duraklarından biri olan Hive’ye düşüyor.

Hive’ye yaklaşırken şehir manzarası yavaş yavaş değişiyor. Geniş bozkırlar, kurak topraklar ve çöl ikliminin hâkim olduğu coğrafyanın ortasında yükselen bu kadim şehir, ilk bakışta insana bir masal diyarını hatırlatıyor.

Ancak Hive’nin asıl büyüsü, şehrin içerisine girdiğinizde başlıyor.

Çünkü burada insan yalnızca bir tarihî şehri gezmiyor.

Sanki birkaç yüzyıl geriye gidiyor.

İÇAN KALA: ŞEHRİN İÇİNDE BİR BAŞKA DÜNYA

Hive denildiğinde akla ilk gelen yer hiç şüphesiz İçan Kala.

Kalın surlarla çevrili bu tarihî şehir bölgesi, medreseleri, camileri, minareleri, sarayları ve geleneksel yapılarıyla adeta açık hava müzesi görünümünde.

İçan Kala'nın kapısından içeri girdiğiniz anda modern dünyanın gürültüsü geride kalıyor.

Betonarme binalar, trafik ve alışılmış şehir görüntüsü yerini kerpiç duvarlara, mavi çinilere, ahşap kapılara ve dar sokaklara bırakıyor.

İnsanın ilk hissettiği şey ise şu:

Burada zaman başka akıyor.

***

KERPIÇTEN YÜKSELEN BİR MEDENİYET

Hive'nin mimarisinde kullanılan kerpiç ve toprak tonları, şehrin bulunduğu coğrafyanın doğal şartlarıyla büyük bir uyum içerisinde.

Bölgenin sıcak ve kurak iklimi, yapıların mimarisini de şekillendirmiş.

Kalın duvarlar, gölgeli geçişler ve dar sokaklar, sadece estetik bir tercih değil; aynı zamanda iklime karşı geliştirilmiş bir çözüm.

Bugün modern şehirlerde enerji tüketimini azaltmak, doğal iklim koşullarından faydalanmak ve sürdürülebilir yapılar oluşturmak için yeni yöntemler arıyoruz.

Hive'nin yüzyıllar önce ortaya koyduğu mimari ise bize başka bir gerçeği hatırlatıyor:

Geçmişin mimarisi, bazen bugünün teknolojisinden daha fazla iklim bilgisi taşıyabiliyor.

MİNARELERİN ŞEHRİ

Hive'de gökyüzüne doğru yükselen minareler şehrin siluetinin en dikkat çekici unsurlarından.

Özellikle Kalta Minor, Hive'nin adeta simgesi hâline gelmiş.

Turkuaz ve mavi çinilerle süslenmiş bu kısa ve geniş minare, tamamlanmamış olmasına rağmen etkileyici görünümüyle şehrin en çok fotoğraflanan yapılarından biri.

Kalta Minor'a baktığınızda tamamlanmamış bir yapının bile nasıl bir şehir sembolüne dönüşebileceğini görüyorsunuz.

Hive'nin sokaklarında yürürken minareler adeta size yol gösteriyor.

Her köşe başında başka bir medrese, başka bir cami, başka bir tarihî yapı karşınıza çıkıyor.

SARAYLAR, MEDRESELER VE DAR SOKAKLAR

Hive'nin en etkileyici taraflarından biri, tarihî yapıların birbirinden kopuk olmaması.

Bir binadan diğerine geçerken yine tarihin içinden yürüyorsunuz.

Muhammed Rahim Han Medresesi, Kunya Ark,islam hoca minaresi, Taş Hauli Sarayı ve diğer tarihî yapılar, şehrin geçmişteki siyasi, ilmî ve sosyal hayatına dair önemli ipuçları veriyor.

****

Özellikle sarayların ve medreselerin iç avlularına girdiğinizde, dışarıdaki çöl ikliminden tamamen farklı bir atmosferle karşılaşıyorsunuz.

Sessizlik...

Gölgeler...

Çini süslemeleri...

Ahşap sütunlar...

Ve yüzlerce yıllık bir geçmiş.

Bütün bunlar bir araya geldiğinde Hive'nin neden UNESCO Dünya Mirası niteliğinde korunması gereken eşsiz bir şehir olduğu daha iyi anlaşılıyor.

AHŞAP SÜTUNLARIN DİLİ

Hive'de beni en çok etkileyen ayrıntılardan biri de ahşap işçiliği oldu.

Özellikle cami ve tarihî yapılardaki ahşap sütunlar, dönemin sanat anlayışını bütün zarafetiyle yansıtıyor.

Her sütunda farklı bir işçilik ve süsleme görmek mümkün.

Bugün seri üretimle birbirinin aynı olan yüzlerce yapı ve eşya üretiyoruz.

Hive ise bize başka bir anlayışı gösteriyor:

Bir eseri değerli kılan bazen onun kusursuz bir şekilde birbirine benzemesi değil, kendine özgü olmasıdır.

Her sütunun ayrı bir hikâyesi var.

İPEK YOLU'NUN İZLERİ

Hive'nin önemini yalnızca mimarisiyle açıklamak mümkün değil.

Şehir, tarih boyunca İpek Yolu'nun önemli güzergâhlarından biri üzerinde bulunmuş.

Doğu ile Batı arasında gerçekleşen ticaretin önemli duraklarından biri olan Hive'de sadece mallar değil; insanlar, kültürler, fikirler ve gelenekler de hareket etmiş.

Bugün turist olarak yürüdüğümüz bu sokaklarda yüzyıllar önce tüccarların, yolcuların ve ilim adamlarının dolaştığını düşünmek oldukça etkileyici.

Belki de bir şehrin tarihini anlamanın en güzel yolu, onun yalnızca hangi devletlere ev sahipliği yaptığını değil, hangi insanları birbirine bağladığını düşünmektir.

ÇÖLÜN ORTASINDA HAYAT

Hive'nin çevresindeki coğrafya ilk bakışta insan yaşamı için oldukça zor şartlara sahip.

Kuraklık, sıcaklık ve geniş çöl alanları...

Buna rağmen insanlar burada yüzyıllar boyunca şehirler kurmuş, ticaret yapmış, ilim üretmiş ve büyük bir medeniyet meydana getirmiş.

Bu durum insana medeniyetin sadece doğal şartların elverişli olduğu yerlerde kurulmadığını gösteriyor.

İnsan iradesi, çalışkanlık ve organizasyon da bir coğrafyanın kaderini değiştirebiliyor.

TURİZM VE GELENEKSEL HAYAT

Bugün Hive'nin önemli bir bölümü turizme hizmet ediyor.

Tarihî yapıların çevresinde hediyelik eşya satan dükkânlar, geleneksel ürünler ve yerel el sanatları bulunuyor.

Ancak buna rağmen şehir, modern turizm merkezlerinin çoğunda görülen yapaylığa tamamen teslim olmuş değil.

Geleneksel doku büyük ölçüde korunmuş.

Sokaklarda yürürken hâlâ şehrin geçmişini hissedebiliyorsunuz.

Bu da turizm açısından önemli bir ders veriyor:

Tarihî bir şehri turizme açmak, onu turistikleştirmek anlamına gelmemeli.

Turist şehre geldiğinde modern bir eğlence merkezi değil, o şehrin gerçek hikâyesini görmek istiyor.

GÜNEŞ BATARKEN HİVE

Hive'de günün en güzel zamanlarından biri güneşin batmaya başladığı saatler.

Güneş, kerpiç duvarların ve minarelerin üzerine vurduğunda şehir bambaşka bir renge bürünüyor.

Mavi çiniler daha belirgin hâle geliyor.

Toprak renkleri koyulaşıyor.

Minarelerin gölgeleri uzuyor.

Ve İçan Kala'nın dar sokaklarında dolaşırken insan, modern dünyanın hızından uzaklaşıyor.

***

Belki de Hive'nin en büyük zenginliği tam da burada.

Size yavaşlamayı öğretiyor.

HİVE BİZE NE SÖYLÜYOR?

Semerkand'da ihtişamı gördük.

Buhara'da ilmi ve tasavvufu düşündük.

Hive ise bize zamanı hatırlattı.

Bugün şehirlerimizi hızla değiştiriyoruz.

Eski binaları yıkıp yenilerini yapıyoruz.

Sokakları genişletiyor, yüksek binalar dikiyor ve şehirleri birbirine benzetiyoruz.

Hive ise yüzlerce yıl öncesinden bugüne ulaşarak başka bir mesaj veriyor:

Bir şehri geleceğe taşımanın yolu, geçmişini yok etmek değil; geçmişini koruyarak geleceğe yürümektir.

HİVE'DEN AYRILIRKEN...

Hive'den ayrılırken insanın aklında birçok görüntü kalıyor.

Turkuaz çiniler...

Kerpiç duvarlar...

Ahşap sütunlar...

Minareler...

Dar sokaklar...

Ve bütün bunların üzerinde ağır ağır ilerleyen zaman.

Semerkand bize bir medeniyetin ihtişamını gösterdi.

Buhara bize o medeniyetin ilim ve insan yetiştirme gücünü hatırlattı.

Hive ise o medeniyetin mimari hafızasını koruyarak nasıl bugüne ulaşabileceğini gösterdi.

Belki de bu yüzden Hive için söylenebilecek en güzel söz şu:

Çölün ortasında kurulmuş bir şehir değil, zamanın içinde korunmuş bir medeniyet.