Gelişimimizi potansiyelimiz belirler. Potansiyelimiz ise yetenek ve becerilerimizdir. Yetenekleri fiziksel zekâ ile kazanır, fiziksel deneyimle geliştiririz. Yemek yapmak, araç sürmek, satranç oynamak... Pratik yapmazsak bildiklerimizi kaybederiz. Bedenimiz tekrarla unuttuklarımızı hatırlatır; buna kas hafızası deriz.
Çocuğun yetenekleri geliştikçe güçlenir. Yetenek ve beceriye teknoloji eklendiğinde hedefe varabiliriz. Ancak teknoloji sadece araçtır. Ellerinizle ürettiğinizde ona ruhunuzdan katarsınız. Emek sevgi yaratır.
Doğada tetikte olmak zorundasınız. Tehlikeyi sezmek, öngörmek, karşılık vermek... Bunu bilgisayar başında öğrenemezsiniz. Modern dünyada bu becerilerin karşılığını takım sporlarında görürüz. Sahada anlık kararlar almak, takım arkadaşına güvenmek...
Doğa bize ipuçları gönderir. Sanat olmadan alamayacağımız ipuçları... Sanat dikkat ister. Bir resme bakarken, müziği dinlerken doğanın fısıltılarını duyarız. Entelektüel disiplinler dikkatimizi geliştirir.
Tek başımıza değil, çevremize bakarak öğreniriz. Yüz yüze öğreniriz. Çocuk annesini taklit eder, öğrenci öğretmenine bakar, usta çırağına yol gösterir. İnsan, insanla öğrenir.
Doğada gezinin, sağlıklı insanlarla bağ kurun. Mutlu, pozitif enerji verenlerle görüşün. Yoksa hüzün, hüzünü besler. Duygular bulaşıcıdır.
Günümüz çocukları yetişkin yönlendirmesi olmadan oynayamıyor. Oysa doğal ve yapılandırılmamış ortamlarda oynamalılar. Ailedeki çocuk sayısı azalıyor, çekirdek aileler ayrı coğrafyalarda yaşıyor. Çocuklar kardeş ve akraba ilişkilerinden yoksun büyüyor. Oysa onlar binlerce yıldır serbest akran etkileşimleriyle gelişti.
Çocukta geçmiş inanç ve bilgi çok önemlidir. Dedelerden duyulanlar, ninelerden öğrenilenler çocuğun kökleridir. Kökleri sağlam olmayan ağaç devrilir. Yaşlılar yılların bilgeliğini taşır, geçmişin kendisidir. Geçmişini bilmeyen, geleceği öngöremez.
Çocukların arkadaşlık kuracağı buluşmalara alan açmalıyız. Sosyal, duygusal ve iletişim becerileri için bu çok önemli. Evi dış dünyaya kapatmışız, izole bir mekân hâline gelmiş. Oysa ev, dünyaya açılan penceredir.
Çocuğun sosyal bağlara ve destek ağlarına ihtiyacı var. Her şey sosyal ilişkilerde şekillenir. Yalnız büyüyen çocuk eksik büyür. Çocuğun rol modellere ihtiyacı var; öğretmen olabilir, yetenekli ve becerikli bir kişi olabilir.
Başkasını yukarı çeken, kendini yukarı çeker. Birbirimizi yukarı çekelim. Birine uzattığınız el, size uzanan eldir. Yaşam, güçlü sosyal bağlar kuranları desteklemiştir.
Oyun temelli çocukluktan, telefon temelli bir yaşama geçtiler. Çocuklarımızı algoritmaların insafına bırakmayalım. Sakıncalarını hissetmeye başlıyoruz.
Toplumlarda işbirliği, güven, paylaşma ve dayanışma arttıkça suç azalır. Okunan kitap sayısı, üniversite mezunu sayısı arttıkça suç azalır. Bilgi ve dayanışma, toplumun sigortasıdır. Köklerimize bağlı kalalım, yeniyi eskinin içinden çıkaralım. Yerelden evrensele ulaşmalıyız.