Cumhuriyet ile ilgili ilkyazımı, üniversitede Prof. Dr. Mete Ulaş Aksoy’un dönem sonu projesi için yazmıştım ve hiç unutmam, yazım şu cümle ile başlıyordu:
“Osmanlı tarihini çok iyi bilen biri olarak Cumhuriyet’i yazmak benim için paha biçilmez bir roldür.”
O cümleyle başladığım yazıda, Cumhuriyet’in bir kelime veya yönetim biçiminden çok daha öte, bir halkın küllerinden yeniden doğuşu olduğunu vurgulamıştım ve hala aynı noktadayım!
Cumhuriyet…
Bir kelime, bir rejim, bir yönetim biçimi değil sadece.
Cumhuriyet, bir halkın küllerinden yeniden doğuşunun adı; esaret zincirlerini kırıp kendi kaderine sahip çıkma iradesidir.
Bugün, 29 Ekim 1923’te yakılan o meşalenin 102. yılında, hala aynı heyecanla “Yaşasın Cumhuriyet” diyoruz. Çünkü bu söz, sadece bir kutlama değil; bir ahittir, bir sözleşmedir: Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir!
Yüzyıllar boyunca teokratik bir anlayışın gölgesinde yaşayan bu millet, iradesini sarayların sessiz duvarlarına teslim etmek zorunda kaldı.
Adalet, bir kişinin iki dudağı arasına sıkışmıştı; hukuk, babadan oğula geçen iktidarın lütfuna bağlıydı.
Osmanlı’nın son dönemlerinde, devlet düzeni ilahi bir kutsiyet zırhına büründürülmüş; eleştirinin, sorgulamanın ve düşüncenin kapısı kapatılmıştı.
İşte Cumhuriyet, bu zinciri kırdı.
Bir hanedanın değil, bir halkın kaderini belirleme hakkını getirdi.
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, bu millete yalnızca bir zafer değil, bir düşünce miras bıraktı.
O düşünce, “ulusun efendisi millettir” anlayışıyla şekillendi.
Cumhuriyet, sınıfsız, imtiyazsız, özgür bireylerin ortak iradesi üzerine kuruldu.
Yoksulluğun, savaşın, yıkımın ortasında; bir avuç inançlı insan, çağdaş bir devletin temellerini attı.
O günden bugüne, bu topraklarda her nefes, o büyük devrimin yankısıdır.
Bugün Cumhuriyet’i kutlamak, sadece bir geçmişi anmak değildir.
Bugün Cumhuriyet’i yaşatmak, her alanda sorumluluk üstlenmek demektir.
Adaletin eksik kaldığı yerde hakkı savunmak, eğitimin gerilediği yerde ışığı taşımak, umutsuzluğun hakim olduğu yerde inancı diri tutmak demektir.
Cumhuriyet; sadece devletin değil, vicdanın da adıdır.
Her yurttaş, bu rejimin hem sahibidir hem de bekçisidir.
Benim için Cumhuriyet; hür bir yürekle konuşabilmenin, düşünmenin, eleştirmenin, üretmenin güvencesidir.
Bu yüzden her yıl 29 Ekim geldiğinde, sadece geçmişe değil, geleceğe de bakarım.
Çünkü Cumhuriyet, geçmişin değil, geleceğin adıdır.