2011’de başlayan Suriye iç savaşı, ülkenin büyük bir bölümünün yıkımına yol açmış, milyonlarca sivili evsiz bırakmıştır. Bu süreçte çok sayıda insan göç etmek zorunda kalmıştır.
Savaş başladığında Türkiye, Suriye’den kaçanlara sığınma imkânı tanımış ve daha sonra bu kişilere Geçici Koruma Statüsü vermiştir. Bu nedenle milyonlarca Suriyeli Türkiye’ye göç etmiş, göç ettikleri şehirlerden biri de Batman olmuştur.
2011 ile 2015 yılları arasında yoğun göçün yaşandığı dönemde Batman’a yaklaşık 50 bin Suriyeli sığınmıştır. Batman’a sığınan Suriyelilerin önemli bir kısmı daha iyi yaşam koşullarına sahip olmak için Avrupa’ya göç ederken, bir kısmı da Batman’da kalmıştır.
Batman’da resmi kayıtlara göre yaklaşık 20 bin Suriyeli sığınmacı yaşamaktadır. Bunların yaklaşık 10 bini çocuk olup doğum yerleri Batman’dır. Batman’da yaşamlarını sürdüren Suriyelilerin çoğu adeta birer Batmanlı olmuştur. Çoğunluğu iş ve meslek sahibi olmuş, çocukları okula gitmektedir.
Her ne kadar öz Batmanlı gibi yaşamlarını sürdürmeye çalışsalar da, Suriyelilerin göç etmelerinin üzerinden 10 yıl geçmesine rağmen hâlâ birtakım hukuki, sosyal ve ekonomik sorunları devam etmektedir.
Batman’da yaşamını sürdüren Suriyelilerin çoğu “geçici koruma” statüsü altındadır. Bu durum tam bir mülteci statüsü değildir ve kalıcı vatandaşlık imkânı sağlamamaktadır. Bu statü bazı hizmetlere erişimi sağlasa da, devletin sunduğu tüm sosyal ve ekonomik imkânlardan yararlanamamaları yaşamlarında sorun ve sıkıntılara neden olmaktadır.
İkamet statüsü nedeniyle birçok Suriyeli düzenli ve yasal yollardan iş bulmakta zorlanmakta, bu durum düşük ücretle veya kayıt dışı çalışmaya yol açmaktadır. Dil, kayıt ve sisteme uyumla ilgili zorluklar nedeniyle özellikle eğitim ve sağlık hizmetlerine erişimde de sorunlar yaşanabilmektedir.
Batman’da yerleşik halk ile Suriyeliler arasında yaşam biçimi ve kültürel benzerlikler bulunduğundan ciddi bir uyum sorunu yaşanmasa da, bazı tercihler ve farklılıklar nedeniyle zaman zaman sıkıntılar yaşanabilmektedir.
Bir takım sorunlar yaşayan Suriyelilerin bir kısmı, Esad rejiminin devrilmesi ve mevcut geçici hükümetin göreve gelmesiyle ülkelerine dönmüştür. Geriye kalan Suriyeliler ise kendi ülkelerinde güvenliğin hâlâ sorunlu olduğunu düşündükleri için dönüp dönmeme konusunda kararsızdır.
Suriye’de savaşın yarattığı yıkım, altyapı eksikliği, güvenlik riski ve ülke yönetimindeki sorunlar nedeniyle bu aşamada çoğu Suriyeli ülkesine geri dönmeyi güvenli bulmamaktadır. Özellikle Suriye’den göç eden ve rejimle politik nedenlerle çatışmış ya da muhalif olmuş kişiler, geri döndüklerinde hapis, askerlik zorunluluğu ya da kötü muameleyle karşılaşma riski olduğuna inanmaktadır.
Ayrıca savaş sonrası arazilerine ve evlerine el konulmuş olması, evlerin zarar görmesi ve yerleşim alanlarındaki altyapı ve yaşam koşullarının kötüleşmesi nedeniyle geri döndüklerinde birçok zorlukla karşılaşabilecekleri kaygısını taşımaktadırlar.
Suriye’de rejimin değişmesi sonrası bazı Suriyeliler kısa ziyaret veya geri dönüş planı yapmak istemektedir; ancak hâlâ bazı gümrük kapılarında geçiş izni olmadığı için gidememektedirler. Özellikle savaş başladığından bu yana kapalı olan Nusaybin–Kamışlı kapısının açılmaması, geri dönüş önünde büyük bir engel olarak görülmektedir.
Rejimin değişmesinden sonra Arap olan Suriyeli göçmenler için geri dönüş daha kolay olabilirken, Kürtler için kendi şehir ve köylerine gidebilme şartları henüz tam olarak oluşmamıştır. Kürt bölgelerine giriş çıkışı sağlayan gümrük kapıları hâlâ kapalıdır.
Batman’da ikamet eden yaklaşık 20 bin Suriyelinin yarısından fazlası uygun koşullar oluşursa geri dönmeyi düşünmektedir. Diğer yarısı ise daimi ikamet izni verilmesi hâlinde dönmeyi düşünmemektedir.
Anlaşıldığı üzere Batman’daki Suriyelilerin tamamının ülkelerine geri dönmesi pek mümkün görünmemektedir. Çoğu burada kendisine bir hayat kurmuş, adeta birer Batmanlı olmuştur. Birçok iş kolunda uzmanlaşmış, kimisi kendi işini kurmuş ve Batman’ın ekonomisine ve sosyal yaşamına ciddi katkılar sunmuştur.
Batman’da Suriyelilerin geri dönmesi durumunda özellikle inşaat ve tekstil sektörlerinde kalifiye eleman sıkıntısı yaşanabilir. Bu nedenle savaş bitti, güvenli koşullar oluştu gerekçesiyle Suriyelileri zorunlu geri dönüşe mecbur bırakmak doğru değildir.
Ayrıca Suriye’deki savaş ve güvensizlik nedeniyle göç eden mültecilerin kaygı ve korkuları henüz tamamen ortadan kalkmış değildir. Bu yüzden Batman’daki Suriyeliler geri dönüş konusunda henüz net bir karar vermiş değildir.
Dönüp dönmemeleri tamamen Suriye’deki iç istikrar ve güven ortamına bağlıdır. Suriye’de istikrarın ve güvenli yaşam koşullarının oluşması yıllar alabilir. Bu nedenle mevcut şartlarda Batman’da yaşayan birçok Suriyelinin ülkelerine dönmesi imkânsız gibi görünmektedir.