“Sen Batmanlılara benzemiyorsun.”
“Sen Kürtlere benzemiyorsun.”
“Sen Doğululara benzemiyorsun.”
Bu tür ifadeler söylendiğinde insanların aklına ister istemez şu soru geliyor:
“Onlar iyi değil ama sen iyisin.” gibi bir ayrıştırma mı yapılmak isteniyor?
Geçmişte defalarca örnekleri ile karşılaştığımız bu hassas konu, komedyen Hasan Can Kaya’nın bir programında Batman ile ilgili sarf ettiği sözlerle yeniden gündeme geldi.
Doğrusunu söylemek gerekirse, “Sen nasıl Batmanlısın?” dediğinde tam olarak ne demek istediğini ben de açıkçası gerçek manada anlayabilmiş değilim.
Önyargılı bir şekilde haksızlık etmek de istemem. Bu nedenle öncelikle buradan Hasan Can Kaya’ya birkaç soru sormak isterim.
Batmanlı kaç kişiyi tanıyorsunuz ve kaç arkadaşınız var?
Batman’a hiç gelip gördünüz mü?
Nüfusunun büyük bölümü Kürt olan bir şehirden olan birine “Sen nasıl bir Batmanlısın?” derken, “Sen aşırı asimile olmuşsun, bir Kürt’e benzemiyorsun.” mu demek istediniz?
Yoksa Batmanlıların güzelliğine, duruşuna ve kibarlığına vurgu yaparak “Batmanlılar bu kadar güzel olamaz mı?” diye bir şaşkınlık mı yaşadınız?
Yoksa bu şaşkınlık, Kürtlere dair yerleşmiş bazı önyargılardan mı kaynaklanıyordu?
Programda mikrofonu alan genç kız memleketinin Batman olduğunu söyleyince, Hasan Can Kaya’nın şu sözleri gerçekten de ister istemez kafalarda soru işaretlerine neden oldu.
Konuklar arasında yer alan ve mikrofonu eline alan Batmanlı kıza, “Hayatım sen nasıl Batmanlısın öyle? Bir arkanı dönsene görsünler. Arkadaşlar Batmanlı ama aşırı batılı duruyor.” sözleri birçok açıdan yoruma açık.
Doğrusunu söylemek gerekirse bu sözlerin arkasındaki niyeti tam olarak ben de anlayabilmiş değilim.
Eğer Hasan Can Kaya’nın maksadını tam olarak anlamış olsaydık, bizim de ona burada verecek net bir cevabımız olurdu elbette.
Komedyenler bazen reyting uğruna esprinin dozunu kaçırabiliyor. Konukları ile birebir sohbette kişisel konularda yapılan espriler belki tolere edilebilir. Ancak iş etnik kimliğe, memlekete veya toplumsal hassasiyetlere geldiğinde ve doz kaçtığında tepkiler kaçınılmaz oluyor. Bu yüzden bu tür diyaloglarda üsluba dikkat etmek gerekir.
“Arkanı dön.” demesi bile başlı başına yanlış anlaşılmalara yol açacak bir durum elbette. Ama belki de yüzü sahneye dönük olan genç kıza “Seyircilere dön.” demek isterken “arkana dön” gibi bir ifade kullandı. Ama kullanılan sözlerin çağrıştırdığı anlamlar farklı.
Ben şahsen bazı programlarını izlediğim ve ayrımcılık yaptığını görmediğim Hasan Can Kaya’nın, en azından bilinçli bir şekilde Kürt ya da Batmanlı düşmanlığı yaptığını düşünmüyorum. Nihayetinde o bir komedyen. Bazen beğenmediğimiz, hatta abartılı bulduğumuz sözler ağzından çıkabiliyor.
Ama açık söylemek gerekirse beni en çok şaşırtan şey, sosyal medyada oluşan sert tepkilerin büyüklüğü oldu.
Bir Batmanlı olarak, Batmanlıların fiziksel görünümü, ten rengi ya da kibarlıkları üzerinden yapılan değerlendirmelerden rahatsız olan biriyim. Sosyal medyada Hasan Can Kaya’nın sözlerinin ırkçılık içerdiğine dair eleştiriler oldu. Ancak geçmişte yaptığı programlara bakınca ben bu sözleri doğrudan böyle okumadım.
Tepkilerin bu kadar güçlü olmasının bir nedeni de geçmişte Batmanlıların ve Kürtlerin sık sık ötekileştirme ve ayrımcılıkla karşılaşmış olmasıdır. Bu nedenle toplumda bu tür sözlere karşı doğal bir hassasiyet oluşmuş durumda.
Elbette bu tür programlara katılan insanların da karşılaşabilecekleri sorulara hazırlıklı olmaları gerekir. Programdaki Batmanlı genç kızın heyecanlı olması ve bu nedenle mahcup bir durumda kalması da anlaşılabilir.
Belki o anda çıkıp şu cevabı verseydi mesele bu kadar büyümeyecekti:
“Evet, ben Batmanlıyım. Demek ki siz Batmanlıları hiç tanımamışsınız.”
İnanın o zaman bu tartışma bu kadar uzamazdı.
Sonuç olarak Hasan Can Kaya’nın bu konuda bir açıklama yapması gerektiğini düşünüyorum. Çünkü Batmanlılar bu tür konularda oldukça hassas ve kırılgandır.
“Sen Batmanlılara benzemiyorsun.” sözünü hangi niyetle söylediğini açıkça ifade ederse, eminim bu tartışma da kısa sürede sona erecektir.