Bir evi satın aldığında yapılacak ilk işlem, tapu devri için belediye emlak dairesine belirlediği rayiç üzerinden önce harcını yatırmaktır.
Batman'da Kültür Mahallesi’nde bütçesine uygun, 10 yıllık, 150 metrekare büyüklüğünde bir ev bulan N.B, tapusunu almak için e-Devlet sistemi üzerinden dairesi için belirlenen 14.000 TL harcı ödemesini yapar.
Sonra da Tapu Dairesi’ne giderek devir işlemlerini tamamlar.
Aradan 8 ay geçtikten sonra Batman Defterdarlığı’ndan kendisine bir yazı gönderilir.
Yazıda, tapuya beyan edilen miktarın düşük olduğu, dairenin gerçek fiyatının 3.150 ile 3.850 TL arasında olduğu, beyanın yeniden yapılması gerektiği söylenir.
N.B, tapunun yolunu tutar ve belirlenen rayicin yarı fiyatına dairesini kim isterse kendisine vereceğini söyler.
Yetkililerin ona söylediği “Size gönderilen yazının ekindeki dilekçe ile itirazınızı veya gerçek beyanınızı yapabilirsiniz” olur.
N.B, dairesinin iki katı bir rayiç belirlendiğinden şu an mağdur durumdadır ve ne yapacağını şaşırmış durumdadır.
Tabii bu konudaki tek mağdur N.B değildir; her gün onlarca kişi, bu tür mağduriyetlerden, gayrimenkul devri ve tapu harcı nedeniyle Defterdarlığın yolunu tutmaktadır.
Alacağı dairenin fiyatını kendisi belirlemediği için N.B de sistemdeki rayice göre hareket etmiştir.
Sistemdeki rayiç bedel neyse, o doğrultuda harç yatırmıştır.
Çünkü sistem ona o miktarı ödemesine izin vermiştir.
O gün 12.000 TL ödeyen N.B’den, faiz ile birlikte şu an 50 bin küsur para ödemesi gerektiği söylenmiştir.
Satın alınan dairenin emlak vergisi oranına göre, her daire sahibi e-Devlet üzerinden ödeme yapabilmekte, hatta bu belgeyi elden belediye emlak biriminden de temin edebilmektedir.
Emlak vergileri yılda bir, sene başında yeniden belirlendiğinden daire fiyatı %100 güncel olmayabilir.
Ancak Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yeni başlattığı uygulama ile MEVA (Mekânsal Veri Analizi) Sistemi ile birlikte bu işlemleri artık yapay zekâ destekli yapmaya başladığı günden beri, belediyelerin belirlediği ve defterdarlığın rayiçleri arasında kat kat fark vardır.
Vergi dairesi tarafından, alım ve satış esnasında gayrimenkulün düşük bedelle gösterildiği ile ilgili son zamanlarda sadece Batman'da değil, tüm Türkiye’de birçok tespit yapılarak; emlak vergisi değerinden daha düşük bir bedel üzerinden harç ödendiği ya da beyan edilen devir ve iktisap bedelinin gerçek durumu yansıtmadığı durumlarda kişiler hakkında tahkikat yapılmaktadır.
Tapu Harcı – Cezası ve Faizi:
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından düşük beyan tespit edilirse, hem satıcı hem alıcıdan eksik beyan edilen tapu harcı gecikme faizi ile istenmektedir.
Bunun yanı sıra eksik beyan nedeniyle tapu harcı %25 oranında ceza ile ödenmesi zorunludur.
Bu durum karşısında mağdur edilen birçok kişi var.
Bu durumda olan vatandaşların sorununa bir çözüm bulunmalıdır.
Bir de benzer mağduriyetlerin yaşanmaması için de önlemler alınmalıdır.
Rayiç bedelleri değerine göre belirleyecek bir sisteme ihtiyaç vardır.
Rayiçin eksik veya yanlış gösterilmesinde vatandaşın bir ihmali ve suçu yoktur.
Sistemde bir yanlışlık varsa, bu vatandaşa ceza olarak ödetilmemelidir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın yeni başlattığı uygulama ile MEVA (Mekânsal Veri Analizi) Sistemi ile birlikte bu işlemleri artık yapay zekâ destekli yapmaya başladığı günden beri bu tür şikâyetlerin ardı arkası kesilmiyor.
Bu sistem yüzünden birçok kişi mağdur oluyor.
Batman’da Kültür Mahallesi’nde 150 metrekarelik dairenin fiyatının az çok ne kadar olduğunu herkes bilir.
10 yıllık bir daire en çok 2 milyon civarında bir değerden satılabilir.