Batman'da bir bardak çaya istenen %50’lik zam talebi uzun süredir gündemi meşgul ediyor.Kahveciler ve kıraathaneciler, bir bardak çaya yüzde 50 zam talep ediyor; bu da mevcut 10 TL'lik fiyatın 15 TL'ye çıkması anlamına geliyor.Kahveciler Odası'nın kendilerince haklı bu talebi, pek çok kişi tarafından tartışılıp abartılı olarak görülüyor.Batman'da çaya neden ve kim zam istediğini daha iyi anlamak için rakamlara göz atalım.
Yılbaşından hemen önce yapılan zamla Batman Kahveciler Odası tarafından belirlenen tarife ile bardak çay 10 TL'ye satılmaya başlanmıştı.Aradan 9 ay geçtikten sonra bu fiyatın 15 TL'ye yükseltilmesi isteniyor.İşin ilginç yanı, bir bardak çayın maliyetinin 2 TL’yi bile bulmadığı gerçeğidir.
Peki, bu zam talebinin temelinde yatan sebep ne? Cevap, diğer girdi maliyetlerindeki artışta gizli.Batman'da merkezi caddelerdeki kahvehanelerin ve lokantaların kiraları 50 bin ile 200 bin TL arasında değişiyor.Vasıfsız bir çalışanın aylık maliyeti 30 bin TL’yi aşarken, bir usta ocakçının ücreti 50 bin ile 100 bin TL arasında.Bir işletmede en az 3 kişi çalıştığını varsayarsak; vergi, elektrik, doğalgaz, kira ve işçilik maliyeti aylık 300 bin TL’yi bulabiliyor.Bu tablo karşısında, milyonlarca lira yatırım yapan bir işletmecinin sadece çay ve suyu 10 TL'den satarak ayakta kalması mümkün görünmüyor.
Bir de madalyonun diğer bir yüzü var, diğer yüzüne de bakalım:Tüketici.Aylığı 15 bin TL olan emeklileri bir kenara bıraksak bile, asgari ücretle çalışan bir vatandaş için 10 TL'lik bir çay bile lüks iken, zam ile birlikte bir çayın 15 TL olması demek dar gelirlinin kahvehaneye artık uğrayamayacak duruma gelmesi anlamına geliyor.
Dolayısıyla, hem esnafın artan maliyetleri hem de halkın düşen alım gücü göz önüne alındığında, herkesin kendine göre haklı olduğu bir tabloyla karşı karşıyayız.Bu ekonomik ikilemde, hem halkın hem de esnafın memnun olacağı bir yol bulmak şarttır.
Bu noktada, yüksek kiralar ve konfor gibi kalemlerden esnafın feragat etmesi, her şeyden biraz tasarruf etmek ve kısmak, israftan kaçınmak son derece gereklidir.Yüksek kiralı işyerlerinden ve aşırı konfordan kaçınmak, işletmelerin maliyetlerini düşürebilir.
Şu anda esnaflar ve odalar arasında üç farklı görüş öne çıkıyor:
Yılbaşından önce zam yapılmaması: Mevcut fiyatın korunması.
Orta yolu bulma adına çay fiyatının 12,5 TL olması.
Kahveciler Odası'nın ısrarla üzerinde durduğu seçenek olan çayın 15 TL’ye çıkarılması.
Esnaf Odaları Birliği'nin bu konudaki kararı henüz netleşmiş değildir.Ancak Kahveciler Odası'nın üçüncü seçenekteki ısrarı, önümüzdeki günlerde bir bardak çayın 15 TL'ye satılmasına şaşırmamamız gerektiğini gösteriyor.
Bu zam, gittikçe artan maliyetler ve hayat pahalılığı altında ezilen, hem esnafın ayakta kalmasını sağlamaya çalışan bir çözüm yolu hem de halkın bütçesini zorlayacak bir gelişme olarak karşımıza çıkıyor.Bu zam da kahveci esnafının ekonomik açıdan nefes almasını sağlamayacak.Çünkü şayet çay 15 TL olursa, müşterilerin bir kısmı daha az kahvehaneye uğrayacak; uğrasa bile daha az çay içme ihtimali yüksektir.Bu nedenle, bir bardak çay fiyatının 15 TL olması hem müşteriler hem de kahveciler açısından iyi bir karar olarak görülmüyor.
Geriye iki seçenek kalıyor:Ya yılbaşına kadar zam yapılmayacak, ya da illa yapılacaksa makul bir rakam olan %25 oranında zam yapılmasıdır.